GROMADY KULISTE

Gromada kulista

Gromady kuliste, w przeciwieństwie do gromad otwartych, są gęsto upakowaną kulą setek, tysięcy, a nawet milionów gwiazd. Gdyby nasze Słońce było członkiem gromady kulistej, gołym okiem widzielibymy na niebie nie około 6000, a ponad milion gwiazd. Typowa gromada kulista ma rozmiary 20-400 lat świetlnych. W zatłoczonym jądrze tych gromad, gwiazdy czasem poruszają się tak blisko siebie, że siły grawitacyjne wiążą je i w ten sposób tworzą się tzw. ciasne układy podwójne gwiazd. Skrajnie bliskie spotkania gwiazd mogą je nawet łączyć w jeden obiekt albo też odrywać zewnętrzne warstwy od wnętrza gwiazd, odsłaniając jądra gwiazdowe, w których zachodziły reakcje termojądrowe. W gromadach kulistych jest 100 razy więcej gwiazd podwójnych niż w innych obszarach w galaktyce. Niektóre gwiazdy podwójne są źródłami promieniowania rentgenowskiego.
Znamy około 200 gromad kulistych rozłożonych równomiernie w ogromnym kulistym halo wokół naszej Galaktyki. Wszystkie są bardzo stare, gdyż powstały mniej więcej w tym samym czasie, co Galaktyka czyli około 10-15 mld lat temu. Najprawdopodobniej utworzyły się, gdy w kolosalnym obłoku. z którego rodziła się Galaktyka, powstały lokalne zagęszczenia. Gromady kuliste nie rozpraszają się w przestrzeń, jak gromady otwarte, gdyż gwiazdy są tam tak gęsto upakowane, że tworzą silne pole grawitacyjne, żelazną ręką trzymające razem całą gromadę.
Najjaśniejszą gromadą kulistą, wyraźnie widoczną gołym okiem na niebie jest omega Centauri znajdująca się w konstelacji Centaura. Z Polski niestety jest niewidoczna. Oddalona jest od nas około 16 500 lat świetlnych. Jest największą znaną gromadą kulistą - jej rozmiary wynoszą około 620 lat wietlnych. Najjaśniejszą gromadą kulistą nieba północnego jest gromada M13 znajdująca się w gwiazdozbiorze Herkulesa. Jako mglista plamka jest ledwo dostrzegalna gołym okiem. W koło innych galaktyk również obserwujemy gromady kuliste.

Najjaśniejsze Gromady Kuliste

NGC	Nazwa	Jasność obserwowana	Odległość - lata świetlne	Gwiazdozbiór
5139	Ω Centauri	3,0m	16 000	Centaur
104	47 Tucanae	3,0	15 300	Tukan
6656	M22	5,0	8 800	Strzelec
6205	M13	5,7	20 500	Herkules
6752	brak	5,7	12 700	Paw
6121	M4	5,8	5 700	Skorpion
5904	M5	5,8	21 800	Wąż
6397	brak	5,9	6 500	Ołtarz
2808	brak	6,2	32 300	Kil
5272	M3	6,2	28 700	Psy Gończe
6809	M55	6,2	18 900	Strzelec
7078	M15	6,3	32 000	Pegaz
7089	M2	6,3	36 500	Wodnik
6341	M92	6,4	24 100	Herkules
362	brak	6,5	26 200	Tucan
6254	M10	6,5	14 000	Wężownik
6266	M62	6,6	18 600	Wężownik
6218	M12	6,6	17 300	Wężownik
6273	M19	6,6	20 500	Wężownik
6541	brak	6,7	18 900	Korona Południowa
3201	brak	6,8	13 400	Żagiel
6388	brak	6,8	44 300	Skorpion
6626	M28	6,9	18 900	Strzelec
1851	brak	7,1	30 900	Gołąb
4833	brak	7,1	16 600	Mucha
6723	brak	7,1	26 100	Strzelec
6093	M80	7,3	30 600	Skorpion
6441	brak	7,3	36 200	Skorpion
4372	brak	7,4	13 700	Mucha
5286	brak	7,4	30 600	Centaur
5986	brak	7,4	36 800	Wilk
6402	M14	7,5	31 600	Wężownik
6715	M54	7,5	21 900	Strzelec
7099	M30	7,5	24 100	Koziorożec
5024	M53	7,6	53 500	Warkocz Bereniki
6333	M9	7,6	24 800	Wężownik
6637	M69	7,6	42 700	Strzelec
1904	M79	7,9	37 100	Zając
4590	M68	7,9	32 600	Hydra
6352	brak	7,9	64 200	Ołtarz
288	brak	8,0	27 700	Rzeźbiarz
6864	M75	8,0	18 500	Strzelec
6544	brak	8,1	13 000	Strzelec
6553	brak	8,1	10 800	Strzelec
6838	M71	8,1	10 100	Strzała
6171	M107	8,2	23 500	Wężownik
6356	brak	8,2	39 500	Wężownik
6681	M70	8,2	38 100	Strzelec
6712	brak	8,2	18 600	Tarcza Sobieskiego
6779	M56	8,2	28 700	Lutnia
6584	brak	8,3	41 100	Teleskop
6981	M72	8,4	59 300	Wodnik