Mgławice

MGŁAWICE EMISYJNE

Ameryka Północna Autor:NASA
Ameryka Północna
     Są wielkimi chmurami (często o średnicy kilkuset lat świetlnych) świecącego gazu i plazmy. Mgławicami emisyjnymi mogą być obszary H II, gdzie duże ilości promieniowania ultrafioletowego emitują młode, gorące, niebieskie gwiazdy; oraz mgławice planetarne, gdzie umierająca gwiazda odrzuciwszy swoje zewnętrzne warstwy, odsłoniła jonizujące gaz jądro. Obserwacje mgławic emisyjnych, występujących licznie poza Drogą Mleczną, są niezwykle istotne. Pozwalają między innymi określać odległości do sąsiednich galaktyk, oraz ich skład chemiczny. Mgławice emisyjne często zawierają ciemniejsze obszary, czyniąc z nich obiekty bardzo ciekawe wizualnie. Przykładem jest Mgławica Ameryka Północna, w której kombinacja obszarów jasnych i ciemnych przypomina kontynent. Bywają też mgławice zbudowane zarówno z regionów emisyjnych, jak i refleksyjnych (również ciemnych). Takim obiektem jest np. Mgławica Trójlistna Koniczyna.

MGŁAWICE CIEMNE

Koński Łeb
Koński Łeb
     Czasami nazywane mgławicymi absorpcyjymi, są to ciemne koncentracje gazu i pyłu, które często posiadają powstające wewnątrz gwiazdy. Mgławice ciemne mogą być widziane, jeśli przesłaniają część mgławicy jasnej (np. Mgławica Koński Łeb) lub jeśli blokują swiatło gwiazd tła (np. Wór Węgla).




MGŁAWICE REFLEKSYJNE

Głowa Czarownicy Autor: NASA
Głowa Czarownicy
     Typy mgławic, w których obłoki pyłu odbijają światło od pobliskiej gwiazdy lub gwiazd. Pobliska gwiazda lub gwiazdy nie są wystarczające do wywołania jonizacji gazu w mgławicy, jak to ma miejsce w mgławicach emisyjnych, ale są wystarczająco jasne, aby dać wystarczające rozproszenie, które uwidacznia pył. Stąd widma częstotliwości wykazywane przez mgławice refleksyjne jest podobne do gwiazd, które je oświetlają. Pośród mikroskopowych cząsteczek odpowiedzialnych za rozproszenie znajdują się związki węgla (np. diamentowy kurz) oraz składniki innych pierwiastków, a w szczególności żelaza i niklu. Te dwa ostatnie są często ustawione zgodnie z galaktycznym polem magnetycznym i powodują lekką polaryzację rozpraszanego światła (Kaler, 1998). Rozróżnienie pomiędzy tymi dwiema rodzajami mgławic zostało dokonane przez Edwina Hubble'a w 1922 roku. Mgławice refleksyjne są miejscem, gdzie powstają gwiazdy.

MGŁAWICE PLANETARNE

Mgławica planetarna NGC2440 Autor: NASA
NGC2440
     Obłoki gazów i pyłów powstałych z zewnętrznych warstw umierającej gwiazdy. W centrum takiego obiektu często można dostrzec białego karła, w którego zamieniła się gwiazda po odrzuceniu swoich zewnętrznych warstw. Mgławice powstają z gwiazd o masach między 1 a 8 mas Słońca. Na skutek utraty warstw zewnętrznych pozostały w środku biały karzeł ma (bez względu na początkową masę) zawsze tylko około 0,6 mas Słońca. Oznacza to, że większość masy gwiazdy została wywiana do ośrodka międzygwiazdowego. Kulista i cienka otoczka wokół gwiazdy powstaje w wyniku zagęszczania materii wywianej w początkowo wolnym i gęstym wietrze przez późniejszy wiatr rzadki, ale bardzo szybki. Gdy materii w tym zagęszczeniu jest już dużo, a gwiazda w środku staje się wystarczająco gorąca - kulista, odległa (średnio około pół roku świetlnego od gwiazdy) otoczka gwiezdna zaczyna świecić, na niebie pojawia się mgławica. Temperatura w gazie otoczki to typowo 10 tys. stopni. Mgławice nieustannie rozdymają się (z prędkością około 20 km/s) i po krótkim (jak na skale astronomiczne) czasie (10 tys. lat) rozmywają się w ośrodku międzygwiazdowym, przestają świecić. Wszystkie gwiazdy przetwarzają w swych wnętrzach pierwiastki lżejsze (takie jak wodór i hel, stanowiące zdecydowaną większość występującej we wszechświecie materii) na cięższe (takie jak np. węgiel, tlen i metale). Utrata masy przez gwiazdę powoduje więc zasilanie materii międzygwiazdowej w pierwiastki inne niż wodór i hel.