Terminy astronomiczne na literę P

P

PARALAKSA
- zjawisko pozornej zmiany położenia obiektu na sferze niebieskiej względem dalszych obiektów, wynikłe ze zmiany położenia obserwatora.

PARSEK - jednostka odległości używana w astronomii. Oznaczana przez pc. 1 pc = 3.2616 roku świetlnego = 206265 j.a. = 3.086*1016 m

PASY VAN ALLENA - strefy zwiększonej gęstości cząstek naładowanych, otaczające Ziemię.

PERYASTRON - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego gwiazdę, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia tego ciała do gwiazdy.

PERYCENTRUM - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego dany obiekt, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia ciała do tego obiektu.

PERYGEUM - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego Ziemię, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia tego ciała do Ziemi.

PERYHELIUM - (zlatynizowany wyraz pochodzenia greckiego, od gr. peri, przy i helios, słońce) - punkt na orbicie ciała niebieskiego krążącego wokół Słońca, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia tego ciała do Słońca. Peryhelium posiadają orbity okołosłoneczne takich ciał, jak: asteroida, planeta, czy kometa.

PERYSELENIUM - punkt na orbicie ciała niebieskiego okrążającego Księżyc, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia tego ciała do Księżyca.

PIERŚCIEŃ PLANETARNY - pierścień złożony z cząsteczek pyłu i innych małych cząstek orbitujących dookoła planety w cienkim obszarze o kształcie dysku. Najbardziej spektakularne i znane pierścienie planetarne należą do Saturna, ale wszystkie cztery największe planety Układu Słonecznego (gazowe olbrzymy: Jowisz, Saturn, Uran, Neptun) posiadają własne systemy pierścieni.

PLANETA - ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła samodzielnie i zazwyczaj okrążające macierzystą gwiazdę. Do niedawna znanych było jedynie osiem planet Układu Słonecznego. Na koniec roku 2002 liczba wszystkich znanych planet przekroczyła 100. Nowoodkryte planety okrążają gwiazdy inne niż Słońce - są planetami pozasłonecznymi.

PLANETA DOLNA - planeta obiegająca Słońce wewnątrz orbity Ziemi - są tylko dwie takie planety: Merkury i Wenus.

PLANETAY GÓRNE - planety obiegające Słońce na zewnątrz ziemskiej orbity.

PLANETA PODWÓJNA - nazwa dla układu Ziemia-Księżyc nadana dla podkreślenia wyjątkowo małych wzajemnych odległości, porównywalnych rozmiarów i mas obu obiektów oraz wspólnego ich pochodzenia.

POCHODNIE - jasne plamy na fotosferze Słońca.

PODCZERWIEŃ - Promieniowanie elektromagnetyczne mające mniejszą częstość i energię niż światło widzialne, emitowane przez wszystkie ciała mające niezerową temperaturę.

POŁUDNIK NIEBIESKI - połowa koła wielkiego na sferze niebieskiej przechodzącego przez bieguny świata i zenit.

POWIĘKSZENIE UŻYTECZNE - przy wszelkich obserwacjach powiększenie jest ważnym parametrem. Powiększenie użyteczne liczy się mnożąc średnicę soczewki lub zwierciadła x2. Na przykład powiększenie użyteczne teleskopu o średnicy 80mm będzie wynosić x160 (80 x 2 = 160). Jeśli producent podaje, że telsekop o średnicy 70-80mm ma powiększenie x675 to jest to kłamstwo. Aby uzyskać różne powiększenia w teleskopie należy odpowiednio dobierać okular bo powiększenie = ogniskowa teleskopu/ogniskowa okulara. Na przykład teleskop o ogniskowej 900mm z okularem 6mm da nam powiększenie x150 (900/6 = 150), Używając do tego samego teleskopu okular o średnicy 20mm uzyskamy powiększenie x45 (900/20 = 45). Dodatkowo użycie soczewki barlowa zwiększa powiększenie.

PRECESJA - Okresowa zmiana położenia osi Ziemi wywołana przyciąganiem grawitacyjnym Słońca i Księżyca. Okres precesji wynosi 25 800 lat.

PRĘDKOSC KOSMICZNA - progowa prędkoć umożliwiająca osiągnięcie pewnego rodzaju orbity (prędkoć orbitalna). Wyróżnia się:

- pierwszą prędkoć kosmiczną, odpowiadającą prędkoci niezbędnej do umieszczenia ciała na niskiej, kołowej orbicie wokółziemskiej (wynosi ona 7,91 km/s),

- drugą prędkoć kosmiczną, równą prędkoci potrzebnej do umieszczenia ciała na geocentrycznej orbicie parabolicznej (tj. prędkoci wystarczającej do opuszczenia pola grawitacyjnego Ziemi, wynosi ona 11,19 km/s).

Niekiedy mówi się też o trzeciej prędkoci kosmicznej, tj. prędkoci, jaką trzeba nadać ciału w pobliżu Ziemi, by opuciło ono Układ Słoneczny (wynosi ona 42 km/s w układzie odniesienia względem Słońca).

PRĘDKOŚĆ RADIALNA - prędkość ciała niebieskiego w ruchu do lub od obserwatora.

PRĘDKOŚĆ UCIECZKI - najmniejsza prędkość zapewniająca obiektowi odlecenie do nieskończoności z powierzchni planety lub innego ciała.

PROTOGWIAZDA - tworząca się dopiero gwiazda (przed dojściem jeszcze do ciągu głównego w diagramie Hertzsprunga-Russella), czyli zapadający się na skutek grawitacji (i rozgrzewający przy tym) obłok materii międzygwiazdowej. W jej wnętrzu nie zachodzą jeszcze reakcje termojądrowe. Emituje on promieniowanie cieplne głównie z zakresu podczerwieni na skutek kurczenia się. Protogwiazda o masie równej masie Słońca kolapsuje około 10 milionów lat od postaci obłoku do gwiazdy ciągu głównego. Protogwiazda o masie około 15 mas Słońca potrzebuje na to tylko 100 000 lat. Protogwiazda może być otoczona dyskiem protoplanetarnym nazywany "proplydem". Z takiego dysku ukształtował się 5 miliardów lat temu nasz własny układ planetarny.

PROTON - cząstka występująca w jądrach atomowych. Przyjmuje się, że proton posiada elementarny (niepodzielny), dodatni ładunek elektryczny, zapisywany jako +1e.

PROTUBERANCJE - obłoki świecącego gazu, głównie wodoru, nad fotosferą Słońca.

PRZERWA CASSINIEGO - największa z przerw w pierścieniach Saturna. Znajduje się ona pomiędzy pierścieniami A i B. Przerwa została odkryta przez Giovanniego Cassiniego w 1675 roku. Jest dobrze widoczna już przez niewielki teleskop.

PULSAR - rodzaj gwiazdy neutronowej wyróżniający się tym, że wysyła w regularnych, niewielkich odstępach czasu impulsy promieniowania radiowego. Powszechnie przyjętym mechanizmem tej emisji jest model "latarni morskiej". W modelu tym mamy na powierzchni gwiazdy jedną lub dwie bardzo gorące plamy wysyłające promieniowanie radiowe. Gdy taka plama zwraca się w kierunku obserwatora obserwuje on błysk promieniowania - podobnie do momentu gdy reflektor latarni morskiej świeci w naszym kierunku.

PUNKT RÓWNONOCNY - dwa punkty, w których Słońce przecina równik niebieski. W punkcie równonocny wiosennej ( p.Barana ) Słońce znajduje się ok. 21 marca, w punkcie równonocy jesiennej ( p. Wagi ) ok.22 września.

PUSTKI - Ogromne obszary wszechświata, w których nie widać galaktyk. Pustki mogą być wypełnione ciemną materią.