Terminy astronomiczne na literę Z

Z

ZAĆMIENIE
- zjawisko astronomiczne polegające na tym, że cień jednego ciała niebieskiego pada na powierzchnię drugiego. Możliwe jest ono, gdy w jednej linii znajdują się oba ciała oraz źródło światła, którym jest zazwyczaj gwiazda jako ciało świecące światłem własnym lub jakiś inny obiekt świecący światłem odbitym.

ZAĆMIENIE KSIĘŻYCA - przejście Księżyca przez cień Ziemi. Zaćmienia Księżyca mogą być zarówno całkowite jak i częściowe. Zyćminie Księżyca

ZAĆMIENIE SŁOŃCA - zakrycie tarczy Słońca przez tarczę Księżyca ( widziane z Ziemi ). Zaćmienia Słońca mogą być całkowite, częściowe lub obrączkowe ( pierścieniowe ). To ostatnie zachodzi, jeżeli Księżyc znajduje się akurat stosunkowo daleko od Ziemi, przez co jest zbyt mały ( kątowo ), by mógł zakryć Słońce całkowicie.

ZASIĘG (mag) - wielkość gwiazdowa - pozaukładowa jednostka miary stosowana do oznaczania jasności gwiazd i innych podobnych ciał niebieskich. Jednostką wielkości gwiazdowej jest magnitudo (oznaczenie m lub mag). Zazwyczaj w fizyce do wyrażenia wartości natężenia światła używa się luksów, jednak ze względów praktycznych i historycznych w astronomii stosuje się nadal magnitudo. Im wyższy wielkość przypisana gwieździe tym jest ona słabsza. Nieuzbrojonym okiem można zobaczyć tylko gwiazdy do około 6 mag. W teleskopie można wyliczyć zasięg nastepującym wzorem: zasięg (mag) = 7,5 + 5 Log x (średnica soczewki w cm). Na przykład zasięg dla teleskopu o średnicy 20,32cm (8") zasięg wynosi 14mag (7,5 + 5log20,32 = 7,5 + (5x1.3) = 14.0). Warunki atmosferyczne mają wpływ na zasięg. Fotograficzny zasięg jest o około 2mag mniejszy od widzialnego.

ZENIT - punkt na niebie dokładnie ponad pozycją obserwatora. Można go określić geometrycznie jako ten punkt na sferze niebieskiej, w którym jest ona przecięta przez linię łączącą środek Ziemi i obserwatora.

ZJAWISKO DOPPLERA - widoma zmiana długości fali świetlnej wywołana ruchem źrudła światła względem obserwatora. Gdy źródło się zbliża, fale świetlne ulegają skróceniu ( "poniebieszczeniu" ) , gdy się oddala - wydłużeniu ( "poczerwienieniu" ).

ZMIERZCH - okres następujący po zachodzie Słońca i trwający do momentu aż środek tarczy słonecznej znajdzie się określoną ilość stopni za horyzontem:

- zmierzch cywilny - środek tarczy słonecznej nie więcej niż 6° poniżej horyzontu
- zmierzch nawigacyjny - środek tarczy słonecznej od 6° do 12° poniżej horyzontu
- zmierzch astronomiczny - środek tarczy słonecznej od 12° do 18° poniżej horyzontu


ZODIAK - Pas 12 konstelacji, przez które przechodzi ekliptyka, a tym samym również planety Układu Słonecznego.

Światło ZodiakalneZODIAKALNE ŚWIATŁO - poświata, bardzo słaba, widoczna na nocnym niebie w pasie przebiegającym wzdłuż ekliptyki (zodiaku) w pobliżu Słońca. Powstaje na wskutek odbicia światła słonecznego od cząstek pyłu kosmicznego. Występuje na wiosnę po zachodzie Słońca na zachodniej części nieba lub podczas jesieni przed wschodem Słońca na wschodniej części nieba.  

Zorza PolarnaZORZA POLARNA - zjawisko świetlne obserwowane na wysokich szerokościach geograficznych, najczęściej w pobliżu koła podbiegunowego, chociaż w sprzyjających warunkach bywa widoczna nawet w okolicach 50 równoleżnika. Jej powstawanie związane jest ze zjawiskami elektrycznymi zachodzącymi w jonosferze (górne warstwy atmosfery ziemskiej). Wyemitowane przez słońce elektrony i protony, pędzące z dużą prędkością zostają schwytane przez ziemskie pole magnetyczne. Wysoka jonizacja powietrza towarzysząca zorzom polarnym powoduje zaburzenia w rozchodzeniu się fal radiowych.

ŻÓŁTY KARZEŁ -zwykła gwiazda, taka jak np. Słońce, w stanie stosunkowo stabilnym i długotrwałym.